Wat te doen bij een pijnlijke ontsteking?

Je hebt last van pijn en een ontsteking?

Oké, dan schrijft de arts je vaak Ibuprofen of een andere zogenaamde NSAID voor, maar tegelijk ook een maagbeschermer, zoals Omeprazol, een maagzuur protonpompremmer. De laatste geven op de langere termijn zelf ook weer klachten, zoals tekorten aan mineralen, vitamine B12 en als gevolg van het minder zure maagzuur een vergrote kans op infecties via de mond en neus.

Waarom is dat en kan dat niet anders?

.

Dat kan inderdaad anders

Dat kan, omdat het proces waar een NSAID als Ibuprofen op werkt, beter en gezonder behandeld kan worden werden met een specifiek dieet. Dat dieet werkt echter alleen bij ontstekingen en de daarbij behorende pijn met eenzelfde oorzaak als waar een NSAID als Ibuprofen of andere NSAID bij werkt. Werkt de NSAID daar niet bij, dan werkt dat specifieke dieet daar dus ook niet bij en heb je een andere behandeling nodig!

Je kunt dus stellen, dat elke verschillende oorzaak van een ontsteking en de daarbij behorende pijn een andere behandeling noodzakelijk maakt, of dat nu door medicijnen of met een dieet met eventuele suppletie is.

.

Wat is de oorzaak

Het is dus handig wanneer je allereerst kunt vaststellen wat de oorzaak van de ontsteking en de pijn is, dan kan daar de behandeling op worden ingesteld. Wanneer een arts een NSAID voorschrijft, dan is het waarschijnlijk dat hij die oorzaak kent en om die reden dit farmaceuticum voorschrijft.

.

Maar eerst, wat zijn NSAID’s?

Ibuprofen, diclofenac, indometacine, meloxicam, piroxicam, naproxen, celecoxib, fenylbutazon, etoricoxib, dit zijn allemaal zogenaamde NSAID’s.

NSAID is een mondvol afkortingen en staat voor: ‘Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drug’. Het zijn dus geen ‘corticosteroïden’, die ook vaak bij ontstekingen worden toegepast. Vandaar de naam: non (of geen) steroïde.

Deze pijnstillers worden voorgeschreven bij specifieke ontstekingen die ook pijn veroorzaken.

.

Wat is de werking van een NSAID?

NSAID’s werken, doordat zij ingrijpen op de productie van PGE2, een ontsteking en pijn veroorzakend hormoontje. Dit hormoon zorgt echter ook voor de aanmaak van het maagslijmvlies, zodat het maagzuur – vergelijkbaar met zoutzuur- niet op de maagwand kan inwerken en daardoor een maagzweer of erger, maagkanker zal veroorzaken. Daarom schrijft de arts ook meestal een maagzuurprotonpompremmer voor, die de productie van maagzuur tegen gaat…..

.

• Het gaat dus om PGE2, maar wat is dat?

.

PGE2 is een zogenaamde prostaglandine, ook wel E2 genoemd.

NSAID’s (zoals ibuprofen) werken door de productie van PGE2 af te remmen, een hormoonachtig stofje dat betrokken is bij specifieke ontstekingen en pijn. Dat kan, doordat NSAID’s namelijk de werking van het enzym cyclo-oxygenase (COX) kan blokkeren. COX is verantwoordelijk is voor de omzetting naar het hormoon PGE2 vanuit het zogenaamde arachidonzuur.

.

Arachidonzuur, wat is dat nou weer?

Arachidonzuur behoort tot de familie van Omega-6 vetzuren, hahaha, of dat het nou wat duidelijker maakt.

.

Wat zijn vetzuren?

Vetzuren zijn de bouwstenen van al ons vet, in en buiten ons lichaam en in het voedsel dat we eten. Dus ook het vet dat we uit overtollige energie als vet in onze vetcellen opslaan, onze ‘reserve’-energie voorraad….

Tijdens de spijsvertering breekt het lichaam vetten af tot losse vetzuren ofwel vetzuurmoleculen, die vervolgens in het bloed kunnen worden opgenomen. Vetzuren zijn dus feitelijk vetzuurmoleculen.

Je hebt vetten (vetzuurmoleculen) die een vaste samenstelling hebben, maar ook vloeibare vetten, zoals oliën en allemaal bestaan ze uit een verzameling van vetzuurmoleculen, waaronder ook de zogenaamde omega-vetzuren.

• Dit klinkt allemaal wat ingewikkeld en dat is het misschien ook wel, maar ik zal het zo eenvoudig mogelijk proberen uit te leggen😉.

.

Wat zijn omega vetzuren?

Omega (Ω) is de laatste letter van het Griekse alfabet en wordt dikwijls gebruikt om het ‘laatste’ aan te geven. Zo werd Jezus de ‘Alfa en de Omega’ genoemd: de Eerste en de Laatste.

Een vetzuur is een langgerekt molecuul en een molecuul bestaat uit meerdere, meestal verschillende atomen. Deze atomen zijn aan elkaar verbonden en die verbindingen kunnen verzadigd en onverzadigd zijn.

• Verzadig betekent ‘vol’, er kan niets meer bij.
• Onverzadigd betekent, dat er ‘open’ plekken zijn waar onder specifieke omstandigheden nog één of meerdere atomen zich aan zouden kunnen hechten.

Bij  meervoudig onverzadigde vetzuurmoleculen zijn er meerde van deze ‘open’ plaatsen, maar de laatste plek van het eind af gezien (omega) bepaalt of het een omega 3, omega 6, of bijvoorbeeld een omega 9 is. Dus bij een omega 3 vetzuur bevindt zich de open plek op de derde positie, gezien van het einde van de vetzuurketen, bij de zes op de zesde plaats, enzovoorts.

Hoe meer onverzadigd, des de meer vloeibaar een olie is, want daar waar de onverzadigde plekken zitten, kan de vetzuurketen gemakkelijker buigen. Vandaar dat een verzadigde vetzuurketen altijd een bij kouder dan onze lichaamstemperatuur relatief vast vet is.

.

Nu weer terug naar arachidonzuur

Ons lichaam kan arachidonzuur produceren uit linoleenzuur, dat is één van  de essentiële vetzuren (wat wilt zeggen: linoleen(vet)zuur kan ons lichaam niet zelf maken en hebben we vanuit de voeding nodig). Linoleenzuur heeft goede en bijzondere eigenschappen voor ons lichaam, net als arachidonzuur, alleen ‘Overdaad Schaadt’!

Arachidonzuur is belangrijk voor de productie van eicosanoïden  -hormonen die in onze celwanden worden geproduceerd- , dat zijn naast de prostaglandinen ook de thromboxaan en de leukotriënen. Elk ervan heeft bijzondere, unieke eigenschappen, noodzakelijk voor ons welzijn. Ontstaat er echter een disbalans dan kan dit heel vervelende consequenties hebben, zoals bij de PGE2 verschillende ontstekingen met pijn…

Ontstekingsprocessen zijn essentieel in ons lichaam om ongewenste omstandigheden op te kunnen lossen, de pijn waarschuwt ons dat er iets niet in orde is. Door de ontsteking worden er allerlei processen op gang gebracht, bedoeld om de oorzaak weg te nemen.

Arachidonzuur is gewoon een benaming voor het hoofdbestanddeel van een specifieke oliesoort, waarvan maïsolie, slaolie, zonnebloemolie de belangrijkste zijn.

.

Dus nog even kort en duidelijk:

• Prostaglandine E2 (PGE2): Dit is een stof in het lichaam die ontstekingen en pijn veroorzaakt. Het gedraagt zich als een soort ‘signaal’ om te waarschuwen voor letsel of ontsteking.

• COX (Cyclo-oxygenase): Dit is een enzym in je lichaam dat helpt bij de productie van prostaglandinen (zoals PGE2), vooral wanneer je lichaam ontstekingen of pijn heeft.

• Arachidonzuur: Een vetzuur dat uit bepaalde oliën komt en een belangrijke bouwsteen is voor prostaglandinen. Je lichaam kan het maken uit linoleenzuur, een vetzuur dat je via je voeding binnenkrijgt.

.

Ergo:

Waar NSAID’s werken, kan een dieet met een optimale omega-3/omega-6-verhouding hetzelfde effect hebben, doordat de ontsteking dan wordt veroorzaakt door een verhoogde PGE2-productie. Maar voor andere vormen van ontstekingen (zoals infecties of ontstekingen die niet via de verhoogde PGE2 verlopen) werken noch NSAID’s, noch het dieet (effectief).

Andere vormen van ontstekingen, zoals die veroorzaakt door infecties, worden vaak behandeld met antibiotica of antivirale middelen, corticosteroïden tegen de ontstekingen en pijnstillers zoals paracetamol, opiaten (bijvoorbeeld Oxycodon, Tramadol) en/of andere pijnstillers.

.

Een optimale omega-3/omega-6-verhouding

De optimale verhouding tussen omega-3 en omega-6 vetzuren is ongeveer 1:1 of 1:2. Om dit te bereiken, is het handig om te weten waar deze vetzuren vooral in voorkomen.

Voedingsmiddelen rijk aan omega-6:

• Plantaardige oliën:
  • Zonnebloemolie, maïsolie, sojaolie, saffloerolie (en andere oliën rijk aan omega-6)

• Noten:
  • Walnoten, paranoten (walnoten bevatten zowel omega-3 als omega-6, maar relatief meer omega-6)
• Zaden:
  • Zonnebloempitten, pompoenpitten (zaden zijn vaak rijk aan omega-6)

• Verwerkte voedingsmiddelen die deze oliën bevatten, zoals:
  • Snacks, frituur, gebak, fastfood (hierin worden vaak omega-6-rijke oliën gebruikt voor de bereiding)

• Brood:
  • Veel brood bevat olie, zoals zonnebloemolie of andere plantaardige oliën die rijk zijn aan omega-6 vetzuren. De hoeveelheid omega-6 in brood hangt af van het type olie en de hoeveelheid die gebruikt wordt in het recept. (Opmerking: brood zelf bevat weinig omega-6 tenzij er olie aan wordt toegevoegd)

.

Arachidonzuur in voeding:

Arachidonzuur is een omega-6 vetzuur dat voorkomt in dierlijke producten. Dit vetzuur komt voor in:

• Vlees: rund, lam, geit, varken, paard, wild (dus ook vleesbeleg)
• Gevogelte: kip, gans, kalkoen, parelhoen, eend, patrijs, duif
• Eieren (voornamelijk in het eigeel)

In mindere mate:

• Zuivel: kaas, melk, kwark, yoghurt (hoewel de hoeveelheid hier lager is dan in vlees of eieren)

.

Voedingsmiddelen rijk aan omega-3:

• Vette vis:
  • Zalm, makreel, sardines, haring, ansjovis, forel
  • (Deze vis bevat omega-3 vetzuren zoals EPA en DHA, die direct door het lichaam kunnen worden gebruikt)

• Plantaardige bronnen:
  • Chiazaad, lijnzaad (bevat ALA, een plantvorm van omega-3, die het lichaam om kan zetten naar EPA en DHA, maar dit gebeurt niet heel efficiënt)
  • Walnoten (bevat zowel omega-3 als omega-6, maar relatief meer omega-3)
  • Algen (voor vegetarische/veganistische bronnen van EPA en DHA)

.

Hoe kun je de verhouding verbeteren/ idealiseren?

Het is niet zozeer wat je wel eet, maar wat je juist niet eet. Om de omega-3/omega-6 verhouding te verbeteren, kun je de inname van producten met veel omega-6 verminderen, in plaats van alleen maar te proberen omega-3 toe te voegen. Dit kan een grotere impact hebben op de balans.

Westerse eetgewoonten leiden vaak tot een disbalans tussen omega-3 en omega-6 van wel 1:30, soms zelfs 1:60! Dit draagt bij aan ontstekingsgerelateerde aandoeningen en het gebruik van ontstekingsremmers zoals ibuprofen en maagzuurremmers.

.

Hoe verhoog je de hoeveelheid omega-3 in je dieet?

• Vis:

Als je van vis houdt, probeer dan twee keer per week vette vis te eten, zoals zalm, makreel, haring of forel.

• Plantaardige bronnen:
  • Voeg lijnzaadolie of vers gemalen lijnzaad toe aan je ontbijtgranen, yoghurt of smoothies.
  • Chiazaad is een andere goede bron.
  • Walnoten kunnen ook dagelijks als snack worden gegeten.

• Suppletie:

Als je geen vis eet of moeite hebt om voldoende omega-3 uit je dieet te halen, kun je overwegen omega-3 supplementen (zoals visolie, krillolie of algenolie) te nemen. Meestal wordt 2 gram per dag aanbevolen voor een goede balans.

.

Belangrijk om te weten:

• Omega-3 is essentieel voor ons lichaam: het betekent dat ons lichaam het nodig heeft, maar het niet zelf kan maken, dus we moeten het uit onze voeding halen.

• Omega-3 speelt een belangrijke rol in het verminderen van ontstekingen, het verbeteren van de hartgezondheid en het ondersteunen van de hersenfunctie.

.

Wat te doen bij niet PGE2-gerelateerde ontstekingen?

Je hebt gelijk dat bij ontstekingen die niet door PGE2 (prostaglandine E2) worden veroorzaakt, andere eicosanoïden een rol spelen, zoals leukotriënen.

Leukotriënen en ontstekingen

Leukotriënen spelen een belangrijke rol bij ontstekingen die vaak met het immuunsysteem te maken hebben, zoals bij astma, allergieën, en auto-immuunziekten. Ze worden vooral geproduceerd door witte bloedcellen en zijn betrokken bij allergische reacties, ademhalingsproblemen, en gewrichtsontstekingen, zoals artrose, artritis, en reumatische aandoeningen. Deze ontstekingen kunnen zich voordoen als gevolg van overmatige immuunactiviteit of ontstekingsprocessen in weefsels.

Behandelingen voor leukotriënen-gerelateerde ontstekingen

• Corticosteroïden worden vaak ingezet om ontstekingen te verminderen, omdat ze de productie van ontstekingsmediatoren (zoals leukotriënen) kunnen remmen. Corticosteroïden hebben echter belangrijke bijwerkingen, zoals het onderdrukken van de immuunrespons, het verhogen van de bloeddruk en het verstoren van de vetstofwisseling, bij langdurig gebruik.

• Ibuprofen en andere NSAID’s werken ook op ontstekingen die met leukotriënen te maken hebben, maar via een ander mechanisme dan corticosteroïden. Ze remmen de cyclo-oxygenase (COX)-enzymen, die betrokken zijn bij de productie van PGE2, maar kunnen ook de productie van leukotriënen indirect beïnvloeden. Toch is de werkzaamheid bij leukotriënen-gerelateerde ontstekingen vaak minder gericht dan bij PGE2.

• Het genoemde dieet, dus het herstellen van het evenwicht tussen omega 3 en omega 6 zal ook hierbij goede diensten kunnen bewijzen, maar niet zo effectief als bij de PGE2 geïndiceerde ontstekingen.

.

Boswellia als alternatief

• Boswellia is een natuurlijke ontstekingsremmer die kan werken bij gewrichtsontstekingen en andere ontstekingsaandoeningen. Boswellia werkt door het remmen van de productie van leukotriënen en andere ontstekingsmediatoren, vergelijkbaar met hoe corticosteroïden en NSAID’s werken. Het wordt gezien als een alternatief met veel minder bijwerkingen dan voorgeschreven ontstekingsremmers zoals prednisolon of NSAID’s.
  • Voordeel: Boswellia heeft geen ernstige bijwerkingen zoals corticosteroïden (bijv. gewichtstoename, botverlies) en NSAID’s (bijv. maagproblemen, verhoogd risico op hart- en vaatziekten bij langdurig gebruik). Daarom wordt het vaak aanbevolen als een natuurlijk alternatief voor mensen die moeite hebben met de bijwerkingen van farmaceutische ontstekingsremmers.

.

Kort samengevat:

• Leukotriënen: Deze spelen een rol bij ontstekingen bij aandoeningen zoals artrose, artritis, astma en allergieën. Ze kunnen behandeld worden met corticosteroïden, NSAID’s of natuurlijke middelen zoals Boswellia.

• Boswellia: Dit natuurlijke supplement werkt op dezelfde manier als corticosteroïden door de productie van leukotriënen te remmen, maar heeft veel minder bijwerkingen dan farmaceutische middelen zoals prednisolon.

.

Gebruikte afbeelding is van freepik